S

Sztuka na ekranie: Wielka (The Great) serial HBO GO

Wielka

„Wielka” to jeden z tych seriali, których nie powinno się weryfikować pod kątem historycznym. Twórcy już w tytule informują, że historia jedynie miejscami prawdziwa, więc nie ma sensu psuć sobie zabawy doszukiwaniem się w niej historycznych nieprawidłowości. Dla jednej sceny zrobię jednak wyjątek. Chodzi mi sekwencję otwierającą siódmy odcinek, w której carscy dworzanie oglądają obrazy sprowadzone do Petersburga przez Katarzynę Wielką. Sprawdźmy, co to były za płótna oraz czy faktycznie znajdują się w kolekcji Ermitażu.

Oto siła sztuki: gdy umysł się rozpala a serce wzrusza, idee przenoszą się na ludzi i stajemy się wojownikami. Możesz odciąć komuś głowę lub zmienić to, co w niej jest. To drugie daje ci orędownika. To pierwsze głowę i strugę krwi. Bywam tak cholernie bystra, że aż muszę odetchnąć, aby nie zakręciło mi się w głowie.

Katarzyna Wielka grana przez Elle Fanning w siódmym odcinku serialu “Wielka”

Scena otwierająca siódmy odcinek pierwszego sezonu serialu trwa zaledwie cztery minuty. W tym czasie przez ekran przewijają się największe arcydzieła europejskiego malarstwa. Przyjrzyjmy im się bliżej, analizując sekwencję klatka po klatce, a następnie spróbujmy je zidentyfikować.

1. Peter Paul Rubens, Herakles walczący z lwem nemejskim.

Pierwszy obraz, na którym na dłużej zatrzymała się kamera to dzieło Petera Paula Rubensa. Przedstawia Heraklesa podczas wykonywania pierwszej ze słynnych dwunastu prac. Obraz obecnie przechowywany jest w Victoria & Albert Museum w Londynie. Bardzo podobne płótno, również spod pędzla Rubensa, znajduje się także w Muzeum Sztuk Pięknych w Bukareszcie. Okazuje się, że to muzeum kryje bardzo imponującą kolekcję. Nie miałam o tym pojęcia, odwiedzając jakiś czas temu Bukareszt. Zdecydowanie do nadrobienia!

Giovanni Baglione, Miłość niebiańska i ziemska, 1602.

Drugiego obrazu nie znałam i niełatwo było domyślić się, co przedstawia. Okazuje, się że to alegoria miłości ziemskiej i niebiańskiej. To bardzo popularny w sztuce temat, ale zazwyczaj przedstawia się go, jako dwie kobiece postaci. Tymczasem tu mamy dwóch skrzydlatych chłopców. Postać w centrum to idealizowana miłość niebiańska, natomiast na dole znajduje się grzeszny Amor przyłapany w jednoznacznej sytuacji z diabłem.

Obraz znajduje się w kolekcji Galleria Nazionale d’Arte Antica w Rzymie. Baglione wykonał jeszcze jego drugą wersję przechowywaną obecnie w Gemäldegalerie w Berlinie.

Francisco Goya, Saturn pożerający swoje dzieci, 1819-1823.

To obraz, który w realnym świecie nie mógłby się znaleźć w Petersburgu czasów Katarzyny Wielkiej ponieważ został wykonany ponad 20 lat po jej śmierci. Domyślam się jednak, że twórcom chodziło o nagromadzenie w tej scenie wielu ekspresyjnych obrazów, a „Saturn pożerający swoje dzieci” bez wątpienia się do takich zalicza.

Obraz znajduje się obecnie w Muzeum Prado w Madrycie.

Caravaggio, święty Jan Chrzciciel, 1602.

Na pierwszy rzut oka widać, że ten obraz wykonał Caravaggio. Znacznie trudnej zgadnąć jednak, że obraz przedstawia Jana Chrzciciela. Właściwie nic nie wskazuje na to, że jest to obraz religijny – chłopiec nie ma nawet aureoli (czy też nimbu jak powiedzieliby historycy sztuki), więc przez lata obraz tytułowano jako „Młodzieniec z barankiem”. Na trop tego, że może być to Jan Chrzciciel specjaliści od Caravaggia wpadli bardzo późno.

Obecnie obraz znajduje się w galerii Dorii Pamphilj w Rzymie.

Rafael Santi, święty Michał pokonuje szatana, 1518.

Kolejny obraz to dzieło Rafaela. W kadrze z serialu nie zmieścił się szatan, ale dość łatwo domyślić, że to właśnie ta scena, bo archanioł Michał przedstawiany jest w sztuce na dwa sposoby: albo z wagą podczas sądu ostatecznego albo podczas pojedynku ze smokiem lub też szatanem.

Obraz można dziś podziwiać w Luwrze.

Jacopo Palma in Giovane, Andromeda i Perseusz, 1610

Jacobo Palma to wenecki artysta, o którego istnieniu nie wiedziałam do czasu, gdy zaczęłam pisać ten tekst. Na szczęście temat obrazu jest łatwy do zidentyfikowania, jeśli choć trochę zna się mitologię. Przedstawia Andromedę przykutą do skały za karę za to śmiała uważać się za piękniejszą od morskich Perseid. Przed śmiercią w paszczy morskiego potwora uratował ją Perseusz, który został potem jej mężem.

Obraz znajduje się w kolekcji Gemäldegalerie Alte Meister w Kassel

Paolo Ucello, święty Jerzy i smok, 1470.

Ten obraz zauważą tylko najbardziej spostrzegawczy widzowie serialu. Wisi tuż obok Adromedy i Perseusza i widać go tylko przez chwilę, tylko we fragmencie.

Ciekawostka – potwór namalowany na obrazie bardziej niż smoka przypomina wiwernę. Jeśli bliżej mu się przyjrzycie, zobaczycie że ma tylko dwie nogi.

Obraz znajduje się obecnie w kolekcji Galerii Narodowej w Londynie.

Peter Paul Rubens, Prometeusz skowany, 1611-12.

Twórcy serialu najwyraźniej lubią Rubensa, bo to kolejny obraz mistrza, który postanowili wykorzystać w tym odcinku. Oryginalny „Prometeusz skowany” w interpretacji Rubensa jest jednak nieco mniejszy i pozbawiony rozległego pejzażu, jaki widzimy na płótnie w serialu. Może to dzieło jakiegoś mniej znanego malarza, który wzorował się na Rubensie? Albo fantazja twórców serialu?

Oryginalny „Prometeusz skowany” Rubensa prezentowany jest w Philapdephia Museum of Art.

Caravaggio, Narcyz, 1597.

Jeszcze jeden obraz Caravaggia, z którego rozpoznaniem (albo przynajmniej z rozpoznaniem motywu) nikt nie powinien mieć problemu. Jest to oczywiście Narcyz pochylony nad wodą ukazującą jego odbicie.   

Obraz znajduje się w Galleria Nazionale d’Arte Antica w Rzymie.

Caravaggio, Madonna z wężem, 1605-6.

Caravaggio po raz trzeci. Tym razem jest to jedno z jego najbardziej kontrowersyjnych obrazów. Oryginalnie miał zawisnąć w jednej z kaplic bazyliki świętego Piotra, ale został odrzucony, ponieważ święte postaci prezentują się na nim zbyt plebejsko.

Obraz jest prezentowany w galerii Borgese w Rzymie.

Peter Paul Rubens, Cymon i Pero (Miłosierdzie rzymskie), 1630.

Ten obraz wyjątkowo zniesmaczył bohaterów serialu. Ponownie jest to dzieło Rubensa. Przedstawia kobietę o imieniu Pero, która karmi piersią własnego ojca. Wszystko przez to, że Cymon został skazały na śmierć głodową w związku z czym córka nie mogła przynosić mu do więzienia żadnego jedzenia. Jedyne, czym mogła go nakarmić było mleko z jej własnych piersi.

Rubens namalował kilka wersji tego obrazu. Jedna z nich faktycznie znajduje się w rosyjskim Ermitażu, jednak twórcy serialu zdecydowali się sfilmować obraz prezentowany obecnie w Rijskmuseum.

Salvator Rosa, Heroiczna bitwa, między 1645 a 1652.

Obraz nie przedstawia żadnej konkretnej bitwy – to raczej fantazja na temat heroicznej, antycznej potyczki – niełatwo było go zatem zidentyfikować.

Okazało się, że to dzieło Salvatora Rosy prezentowane obecnie w Luwrze.

Podsumowanie:

W serialu zaprezentowano 12 obrazów, wśród których dominują dzieła Caravaggia i Rubensa, zapewne ze względu na ich silną, barokową ekspresję.

Żaden z obrazów nie znajduje się w Ermitażu, faktem jest jednak że to właśnie Katarzyna Wielka stworzyła podwaliny pod to muzeum. Dzieła sztuki sprowadzał dla niej z zachodu Europy sam Denis Diderot, czyli autor encyklopedii francuskiej!

Ogromnie liczę na to, że kiedyś odwiedzimy Ermitaż w ramach podcastu Przed obrazem. Póki co mogę Wam zaproponować pięciogodzinny spacer po muzeum dostępny na YouTube. Jest to w rzeczywistości reklama iPhone’a 11 Pro, podobno nagrana na jednym ładowaniu telefonu, ale ja tam takie reklamy doceniam!   

 Polecam też serial „Wielka”. Pamiętajcie tylko, aby traktować go z przymrużeniem oka.

Koniecznie dajcie znać, czy chcielibyście tu więcej tego rodzaju wpisów. Nie widzę problemu, aby potropić dzieła sztuki w innych filmach.

Mam też zagadkę dla chętnych. Czy ktoś z Was jest w stanie rozpoznać obraz znajdujący się za Katarzyną. Mi niestety nie udało się go zidentyfikować po tak małym fragmencie, ale kto wie, może Wy będziecie w tym lepsi?

CategoriesMuzeum